Ασκοσφαίρωση

Aμερικανική Σηψιγονία Ευρωπαϊκή Σηψιγονία Ασκοσφαίρωση Τραχειακή Ακαρίωση Βαρροϊκή Ακαρίωση Νοζεμίαση

Ασκοσφαίρωση (Πρακτική Μελισσοκομία του Ανδρέα Θ. Θρασυβούλου) Αίτιο: Οφείλεται στο μύκητα Ascosphaera Apis ο οποίος ανήκει στους ασκομύκητες της οικογένειας Ascosphaeraceae. Προσβάλλει την κοινή μέλισσα καθώς επίσης και τις μοναχικές μέλισσες Megachille Rotundata Nomia και Melanderi. Παθογένεση: Προσβάλλεται ο γόνος της εργάτριας, της βασίλισσας και του κηφήνα στο στάδιο της προνύμφης, ηλικίας μεγαλύτερης των 3 ημερών. Η μόλυνση γίνεται απο σπόρια που βρίσκονται στην τροφή της προνύμφης. Τα σπόρια βλασταίνουν στο πίσω μέρος του στομάχου και οι μυκηλιακές υφές απλώνονται σε όλα τα όργανα του σώματος της προνύμφης, εκτός απο τις τραχείες μέσα σε 48 ώρες. Η προνύμφη πεθαίνει εξαιτίας της μηχανικής ρήξης ζωτικών οργάνων και ιστών του σώματος της, του θρεκτικού ανταγωνισμού που δέχεται από το μύκητα καθώς επίσης και από τοξίνες του μύκητα. Το μυκήλιο διαρρηγνύει τον εξωσκελετό της προνύμφης και καλύπτει όλο το σώμα της με ένα παχύ στρώμα μυκηλιακών υφών. Η νεκρή προνύμφη χάνει τα υγρά του σώματος της, αποξηραίνεται και τελικά μουμιοποείται. Η μουμιοποιημένη προνύμφη έχει άσπρο με ασπροκίτρινο χρωματισμό, όταν δεν σχηματιστούν τα σπόρια του μύκητα, ενώ αντίθετα σταχτοπράσινο εώς μαύρο, όταν σχηματιστούν. Εποχιακή εμφάνιση: Η ασκοσφαίρωση παρουσιάζεται σε όλες τις εποχές που υπάρχει γόνος.Εμφανίζει έξαρση νωρίς την άνοιξη, όταν ο γόνος επεκτείνεται και τις κρύες νύκτες οι ενήλικες μέλισσες αδυνατούν να διατηρήσουν σταθερή τη θερμοκρασία στους 35 C. Έξαρση παρουσιάζει, επίσης, η αρρώστια το καλοκαίρι, μετά τη διακοπή της νεκταροέκκρισης. Τρόποι μετάδοσης: Η ασθένεια μεταδίδεται από σπόρια που βρίσκονται στο μέλι, στη γύρη, στα τοιχώματα της κυψέλης και στο στομάχι των ενήλικων μελισσών. Τα σπόρια διατηρούν τη μολυσματική τους δράση τουλάχιστον δύο χρόνια στο μέλι, ένα χρόνο στη γύρη και δεκαπέντε χρόνια στο περιβάλλον.Τα σπόρια μεταφέρονται από μελίσσι σε μελίσσι με τον άνεμο, το νερό, τις μέλισσες, το μελισσοκόμο και με τα έντομα που ενδημούν στην κυψέλη. Παράγοντες που ευνοούν την ασθένεια: α) Βροχερή και υγρή άνοιξη, ξηρό καλοκαίρι με υψηλές θερμοκρασίες. β) Συχνές επιθεωρήσεις την άνοιξη και χειρισμοί που έχουν ώς αποτέλεσμα την πτώση της θερμοκρασίας στην περιοχή του γόνου (πρόωροι χωρισμοί, σμηνουργία, αδώνατα μελίσσια κ.α.). γ) Γενετική προδιάθεση. Υπάρχουν μελίσσια που δεν απομακρύνουν τις μουμιοποιημένες προνύμφες τόσο γρήγορα όσο άλλα. δ) Διακρής τροφοδοσία με σιρόπι, υποκατάστατα γύρης, ξινισμένα μέλια και μελισσοτροφές. ε) Παραμονή των μαύρων παλιών κηρήθρων στην κυψέλη. στ) Συχνή χρήση αντιβιότικων. Συμπτώματα: α) Ο γόνος είναι διάσπαρτος και τα καλύμματα του βαθουλωμένα. β) Μερικά κελιά έχουν μικρές τρύπες, άλλα είναι ανοικτά και περιέχουν μουμιοποιημένες προνύμφες. γ) Παρατηρούνται μουμιοποιημένες προνύμφες στην είσοδο και στη βάση της κυψέλης. Αντιμετώπιση: Γίνεται κυρίως με μέτρα υγιεινής και προφύλαξης. Μέτρα υγιεινής και προφύλαξης: α) Διατηρούνται δυνατα μελίσσια. β) Απομακρύνονται οι μουμιοποιημένες προνύμφες απο τη βάση και την είσοδο της κυψέλης. γ) Ανανεώνονται οι μαύρες και παλιές κηρήθρες. δ) Αντικαθίστανται οι βασίλισσες κάθες δεύτερη χρονιά. Η βασιλοτροφία γίνεται απο μελίσσια που προσβάλλονται λιγότερο απο την ασθένεια. ε) Το μελισσοκομικό υλικό απολυμαίνεται με φλόγιστρο ή σόδα. Οι κηρήθρες με βαριά προσβολή καίγονται. στ) Αποφεύγονται οι συχνές επιθεωρήσεις και οι επεμβάσεις νωρίς την άνοιξη. Διευκολύνεται ο αερισμός και η απομάκρυνση της υγρασίας απο την κυψέλη. Χημικά Μέσα: Στην Ελλάδα και γενικά στις χώρες μέλης της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν υπάρχει εγκεκριμένο σκεύασμα εναντίον της ασκοσφαίρωσης και η αντιμετώπιση της ασθένειας γίνεται με διάφορα μυκητοκτόνα ή μυκοστατικές ενώσεις.

Ευρωπαϊκή σηψιγονία

Aμερικανική Σηψιγονία Ευρωπαϊκή Σηψιγονία Ασκοσφαίρωση Τραχειακή Ακαρίωση Βαρροϊκή Ακαρίωση Νοζεμίαση

Ευρωπαϊκή Σηψιγονία (Πρακτική Μελισσοκομία του Ανδρέα Θ. Θρασυβούλου) Αίτιο: Η Ευρωπαϊκή σηψιγονία οφείλεται στο βακτήριο Streptococcus Pluton, το οποίο οφείλεται στο βακτήριο Streptococcus Pluton, το οποίο προσβάλλει προνύμφες μικρή ηλικίας. Τα βακτήρια Bacterium eurycide, Streptococcus Faecalis, Bacillus Alvei Bacillus και Laterosporus είναι επίσης πιθανό να βρεθούν στις προσβλημένες προνύμφες, δεν αποτελούν όμως παθογόνα αίτια της αρρώστιας. Το B. Euricide εντοπίζεται στις υγιείς και σε μεγαλύτερο βαθμό στις άρρωστς προνύμφες, μετά τη τρίτη ημέρα της ηλικίας τους Το S. Faecalis βρίσκεται στο νέκταρ και στη γύρη που συλλέγουν οι μέλισσες και προκαλεί την όξινη μυρωδιά στον άρρωστο γόνο, ενώ τα B.Alvei και B.Laterosporus είναι σαπροφάγα βακτήρια. Παθογένεια: Οι προνύμφες προσβάλλονται σε ηλικά μικρότερη των 48 ωρών. Το παθογόνο αίτιο πολλαπλασιάζεται στο μεσαίο έντερο της προνύμφης, καταστρέφει την περιτροφική μεμβράνη και προσβάλλει το επιθύλιο του εντέρου. Μεγάλος αριθμός απο προσβλημένες προνύμφες "εντοπίζονται" και απομακρύνονται στο αρχικό στάδιο της προσβολής από τις μέλισσες, πρίν ακόμη γίνουν ορατά τα συμπτώματα της ασθένειας.Προνύμφες μεγαλύτερης ηλικίας προσβάλλονται επίσης, χωρίς όμως να παρουσιάσουν συμπτώματα της αρρώστιας, λόγω της ποσότητας τροφής που πρόλαβαν να καταναλώσουν τις πρώτες ημέρες ζωής τους. Οι Προσβλημένες προνύμφες έχουν χαρακτηριστική κίτρινη απόχρωση και συνήθως πεθαίνουν πρίν σφραγισθεί το κελί. Μερικές εξελίσσονται περισσότερο σε νύμφες και φθάνουν στο στάδιο του ακμαίου. Οι μέλισσες αυτές είναι μικρότερες από τις υγιείς και φορείς του μικροβίου. Εποχιακή εμφάνιση: Το βακτήριο της ευρωπαϊκης σηψιγονίας πιθανό να βρίσκεται για μεγάλο χρονικό διάστημα σε ένα μελίσσι χωρίς να προκαλεί φανερά συμπτώματα και να εκδηλωθεί, όταν κατάλληλες συνθήκες το ευνοήσουν. Ευνοϊκές συνθήκες δημιουργούνται μεταξύ των μηνών Μαϊου και Αυγούστου. Τρόποι Μετάδοσης: Στο μελίσσι η ασθένεια εξαπλώνεται απο τις οικιακές μέλισσες, οι οποίες μολύνονταί καθώς απομακρύνουν τις αρρώστες προνύμφες και καθαρίζουν τα κελιά του γόνου. Επίσης, μεταδίδεται απο τις ακμαίες μέλισσες, που προσβλήθηκαν στο στάδιο της ανάπτηξης τους. Οι μέλισσες αυτές μετατρέπονται γρηγορότερα σε συλλέκτριες(πρώιμη ενηλικίωση), γεγονός που τις απομακρύνει απο το γόνο και προφυλάσσει το μελίσσι απο επιδείνωση.Με την παραπλάνηση, τη λεηλασία και τη μεταφορά μολυσματικού υλικού η ασθένεια μεταδίδεται απο τα άρρωστα στα υγιή μελίσσια. Παράγοντες που ευνοούν την ασθένεια: Η αρρώστια εννοείται απο: α) Τη συχνή χρήση αντιβιοτικών β) Την απότομη μείωση του πληθυσμού ενός μελισσιού λόγω φυτοφαρμάκων, διακοπή της ωοτοκίας, σμηνουργίας, κλπ. γ) Την περιορισμένη νεκταροέκκριση και απο άλλα αίτια. Συμπτώματα: α) Η ασθένεια εκδηλώνεται στον ασφράγιστο γόνο. β) Οι άρρωστες προνύμφες χάνουν το μαργαριταρένιο χρώμα τους, έχουν ελαφρά κίτρινη απόχρωση, έντονα ορατές τραχείες και αλλάζουν θέση στο κελί. γ) Μετά το θάνατο η προνύμφη σαπίζει και μετατρέπεται σε καστανή ρευστή μάζα. δ) Προοδευτικά, η νεκρή προνύμφη αποξηραίνεται και μεταβάλλεται σε λέπι, το οποίο απομακρύνεται εύκολα απο τις μέλισσες. ε) Ο γόνος είναι διάσπαρτος και έχει καλύμματα βαθουλωμένα με τρύπες. Αντιμετώπιση: Γίνεται με μέτρα υγιεινής και προφύλαξης και με χημειοθεραπεία. Μέτρα υγιεινής και προφύλαξης: Όταν η προσβολή είναι ελαφριά, το μελίσσι αυτοθεραπεύεται. Ο μελισσοκόμος με τα εξής μέτρα βοηθά σημαντικά το μελίσσι να αντιμετωπίσει την προσβολή: α) Μεταφέρει τα μελίσσια σε καλές και παρατεταμένες ανθοφορίες. β) Απομακρύνει και καταστρέφει τις προσβεβλημένες και σκοτεινόχρωμες κηρήθρες. γ) Απολυμαίνει συχνά τις κηρήθρες και τις κυψέλες. δ) Προβαίνει σε χειρισμούς που δημιουργούν δυνατα μελίσσια, όπως συνενώσεις, διεγερτική τροφοδότηση με ζαχαροζύμαρο, αντιμετώπιση άλλων εχθρών και ασθενειών, ανανέωση του πληθυσμού το φθινόπωρο κ.λ.π. ε) Αντικαθιστά τη βασίλισσα. Η προσωρινή διακοπή του γόνου δίνει τη δυνατότητα στο μελίσσι να απαλλαγεί απο τις προσβεβλημένες προνύμφες. Χημειοθεραπεία: Στον πίνακα δίνονται τα αντιβιοτικά που χρησιμοποιήθηκαν εναντίον της ευρωπαϊκής σηψιγονίας. Σε όλες τις περιπτώσεις, η αποτελεσματικότητα των αντιβιοτικών αυξάνεται, όταν χορηγούνται με μέθοδο που διατηρει το αντιβιοτικό για μεγάλο χρονικό διάστημα μέσα στην κυψέλη, όπως γίνεται και με την αμερικανική σηψιγονία. Τα εγκεκριμένα σκευάσματα να χρησιμοποιούνται σύμφωνα με τις οδηγίες χρήσης.Αντιβιοτικά που δοκιμάσθηκαν εναντίον της ευρωπαϊκής σηψιγονίας είναι η πενικιλίνη, η στρεπτομυκίνη, η σουπτιλίνη, η χλωραφενικόλη, η νεομυκίνη και η καρπομυκίνη.

Aμερικανική σηψιγονία

Aμερικανική Σηψιγονία Ευρωπαϊκή Σηψιγονία Ασκοσφαίρωση Τραχειακή Ακαρίωση Βαρροϊκή Ακαρίωση Νοζεμίαση

Αμερικανική Σηψιγονία (Πρακτική Μελισσοκομία του Ανδρέα Θ. Θρασυβούλου) Αίτιο: Η αμερικανίκη σηψιγονία οφείλεται στο βακτήριο Bacills Larvae, το οποιο προσβάλλει όλα τα είδη γόνου των μελισσών. Παθογένεση: Οι Προνύμφες μολύνονται,όταν λάβουν μαζί με την τροφή σπόρους του βακτηρίου.Προνύμφες μεγαλύτερες απ΄τρέις ημέρες προσβάλλονται δυσκολότερα, γιατί μεγάλος αριθμός σπόρων απο μακρύνεται με τα περιττώματα τους. Οι σπόροι βλασταίνουν στο στομάχι του εξελισσόμενου εντόμου, μετακινούνται στη σωματική κοιλότητα,πολλαπλασιάζονται και σπορογονούν. Εποχιακή Εμφάνιση: Η αμερικανική σηψιγονία εμφανίζεται σε όλες τις εποχές του έτους,ιδιαίτερα όμως το καλοκαίρι,όταν σταματήσει η νεκταροέκκριση και υπάρχουν έντονη τάση λεηλασίας. Τρόποι Μετάδοσης: Οι σπόροι του βακτηρίου είναι ανθεκτικοί στην ξήρανση,θέρμανση, χημικά μέσα και αντιβιότικα.Επιβιώνουν στην κυψέλη, στα μελισσοκομικά εργαλεία και στο περιβάλλον για αρκετά χρόνια και αποτελούν πηγή μόλυνσης για το μείσσι, καθώς επίσης και για τ'άλλα μελίσσια του ίδιου ή γειτονικών μελισσοκομείων.Η αρρώστια μεταδίδεται από τις καθαρίστριες μέλισσες, οι οποίες στην προσπάθεια τους να απομακρύνουν τις άρρωστες προνύμφες, μολύνονται, και όταν αναλαμβάνουν χρέη τροφού, μεταφέρουν το μόλυσμα στη τροφή των προνύμφων.Από μελίσσι σε μελίσσι οι σπόροι μεταφέρονται με τις παραπλανημένες μέλισσες, τη λεηλασία και τη δραστηριότητα του μελισσοκόμου (συνενώσεις, ανταλλαγή πλαισίων, τοποθέτηση μελισσιών σε μολυσμένες κυψέλες, τροφοδοτήσεις κλπ). Από περιοχή σε περιοχή η ασθένεια μεταφέρεται με τις αγοραπωλησίες, με το μέλι και τη σμηνουργία.Παράγοντες Που Ευνοούν Την Ασθένεια: Παράγοντες που ευνοούν την εξασθένιση του μελισσιού, όπως η απώλεια συλλεκτριών μελισσών απο φυτοφάρμακα, η μη παραγωγική βασίλισσα και η διακοπή της νεκταροέκκρισης συμβάλλουν στην εμφάνιση της προσβολής. Συμπτώματα: α) Το Χρώμα των κηρήθρων αλλοιώνεται, γίνεται βαθύ καφέ, ο γόνος είναι διάσπαρτος, τα καλύμματα του σφραγισμένου γόνου βυθίζονται και σε ορισμένα από αυτά δημιουργείται μικρή τρύπα. β) Στα σφραγισμένα κελιά η προνύμφη σαπίζει και εάν την τραβήξουμε με ένα σπίρτο σχηματίζει κολλώδηελαστική ίνα και αργότερα μεταβάλλεται σε λέπι που δεν απομακρύνεται εύκολα από τις μέλισσες. Έχει χαρακτηριστικά δυσάρεστη οσμή. γ) Μερικές νεκρές προνύμφες έχουν σχηματισμένα τα στοματικά τους μόρια με την προβοσκίδα χαρακτηριστικά προσκολλημένη στην πάνω εσωτερική επιφάνεια του κελιού. Αντιμετώπιση: Γίνεται με μέτρα υγιεινής και προφύλαξης. Μέτρα υγιεινής και προφύλαξης: α) Απομακρύνονται τα νεκρά μελίσσια. β) Βαριά προσβεβλημένα μελίσσια θανατώνονται. γ) Αφαιρούνται πλαίσια με προσβεβλημένο γόνο απο μελίσσια που βρίσκονται στο αρχικό στάδιο της προσβολής. δ) Τα πλαίσια και οι κηρήθρες που προέρχονται απο προσβεβλημένα μείσσια καίγονται και οι κυψέλες απολυμαίνονται εσωτερικά με φλόγιστρο. ε) Λαμβάνονται μέτρα, ώστε να μειωθεί η λεηλασία και η παραπλάνηση. στ) Εξετάζονται προσεκτικά τα μελίσσια πρίν να συνενωθούν, αγοραστούν ή μετακινηθούν.Άρρωστα μελίσσια δε μεταφέρονται μαζί με τα άλλα στις ανθοφορίες, αλλά παραμένουν στο μελισσοκομείο και δέχνονται θεραπευτικές επεμβάσεις. ζ) Οι σπόροι της αμερικανικης σηψιγονίας που βρίσκονται στο κερί καταστρέφονται στους 110 C για 2-3 ώρες ή στους 140 C για 60-90'.Οι βλαστικές μορφές καταστρέφονται στους 60 C για 15'.

Βαρροϊκή Ακαρίωση

Aμερικανική Σηψιγονία Ευρωπαϊκή Σηψιγονία Ασκοσφαίρωση Τραχειακή Ακαρίωση Βαρροϊκή Ακαρίωση Νοζεμίαση

Βαρρόωση ή Βαρρόαση ή Βαρροϊκή Ακαρίωση Ασθένειες του γόνου (Β.ΛΙΑΚΟΥ) Παθογόνο αίτιο. Το άκαρι Varroa destructor. • Το θηλυκό (εικ. 1) έχει χρώμα καστανό και σχήμα ελλειψοειδές, με διαστάσεις 1-1,75 mm μήκος και 1,5-2 mm πλάτος. Είναι ορατό με γυμνό οφθαλμό και μοιάζει με μικρό καστανό λέπι. • Το αρσενικό είναι μικρότερο, έχει διαστάσεις 0,80-0,95 Χ 0,70-0,93 mm και σχήμα περίπου κυκλικό και χρώμα υπόλευκο. Βιολογία του παρασίτου • Ο βιολογικός κύκλος του παρασίτου εξελίσσεται στο σφραγισμένο γόνο, όπου η βαρρόα βρίσκει ασφαλές καταφύγιο για την εναπόθεση των αυγών της, και κατάλληλη τροφή για την ανάπτυξη των ευαίσθητων ανώριμων σταδίων της. • Όταν συμπληρωθεί η ανάπτυξή του γόνου, μαζί με τη νεαρή μέλισσα, εξέρχονται από το κελί και οι νεαρές βαρρόα που έχουν συμπληρώσει την ανάπτυξή τους (εικ.2). Πολύ σύντομα εγκαταλείπουν τη νεαρή μέλισσα και εγκαθίστανται σε κάποια άλλη. Δείχνουν ιδιαίτερη προτίμηση στις τροφούς και τους κηφήνες και μόνο ένα πολύ μικρό ποσοστό, μικρότερο του 1% παρασιτεί τις συλλέκτριες. • Εγκαθίστανται βαθιά μέσα στα δακτυλίδια της κοιλίας των μελισσών, επειδή μόνο τις λεπτές μεμβράνες που τα ενώνουν, είναι ικανές να διατρυπήσουν με τα στοματικά τους μόρια. Η θέση αυτή εκτός από τη διατροφή τις εξασφαλίζει και ασφαλή μεταφορά. Παραμένουν επάνω στις ενήλικες μέλισσες 2-15 ημέρες και στη συνέχεια εισέρχονται σε κάποιο κελί για να ωοτοκήσουν. • Δείχνουν ιδιαίτερη προτίμηση στον κηφηνογόνο όπου και αναπαράγονται με γρηγορότερους ρυθμούς. Στα μελίσσια που εκτρέφουν γόνο, μόνο ένα μικρό ποσοστό των βαρρόα βρίσκεται επάνω στις μέλισσες, οι υπόλοιπες παρασιτούν το γόνο όπου και αναπαράγονται. Ο Βιολογικός κύκλος της Varroa destructor Επιδημιολογία: Πηγή μόλυνσης σε μια περιοχή αποτελούν μόνο τα μολυσμένα μελίσσια. Το άκαρι μεταδίδεται από κυψέλη σε κυψέλη με τις παραπλανημένες εργάτριες, τους κηφήνες, τη λεηλασία και τους μελισσοκομικούς χειρισμούς. Σε περιοχές που η ασθένεια ενδημεί, η παραπλάνηση σε συνδυασμό με την πυκνότητα των μελισσιών, παίζει πολύ σημαντικό ρόλο στην επαναμόλυνση ή την επιμόλυνση μελισσιών που έχουν υποβληθεί σε θεραπεία. H μετάδοση από περιοχή σε περιοχή γίνεται με τους αφεσμούς. Η διασπορά όμως του παρασίτου σ’ ολόκληρο τον κόσμο οφείλεται κατά κύριο λόγο στην ανθρώπινη παρέμβαση. Την περίοδο που η ασθένεια ήταν ελάχιστα γνωστή το διεθνές εμπόριο μελισσών διέσπειρε το άκαρι σ’ όλο τον κόσμο. Δυναμική του πληθυσμού. Ο πληθυσμός του ακάρεως σε ένα μελίσσι δεν είναι σταθερός. Μεταβάλλεται δυναμικά μέσα στο χρόνο (εικ. 105). Αυξάνει προοδευτικά από την αρχή της άνοιξη προς το φθινόπωρο. Παρουσιάζει ένα μέγιστο στις αρχές Ιουλίου και στη συνέχεια μέχρι τα μέσα Οκτωβρίου παρουσιάζει διαδοχικές αυξομειώσεις με ελαφρά αυξητική τάση. Από τα μέσα Οκτωβρίου μέχρι τα τέλη Δεκεμβρίου παρατηρείται έντονη μείωση του πληθυσμού η οποία συνεχίζεται με βραδύτερο ρυθμό μέχρι τις αρχές Μαρτίου που αρχίζει και πάλι η αύξησή του. Ο ρυθμός αύξησης επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες. Η πρώιμη έναρξη εκτροφής του γόνου και η συνέχισή της μέχρι αργά το χειμώνα, η πρώιμη και μακροχρόνια εκτροφή κηφηνογόνου, οι παραγωγικές βασίλισσες και οι συνθήκες που ευνοούν την εκτροφή μεγάλης έκτασης γόνου, ευνοούν την γρήγορη ανάπτυξη του πληθυσμού της βαρρόα. Εκτός όμως αυτών σημαντικό ρόλο παίζουν και οι αμυντικές ικανότητες του κάθε μελισσιού. Υπάρχουν φυλές μελισσών ανθεκτικές στο άκαρι. Αλλά και μεταξύ των μελισσιών της ίδιας φυλής υπάρχουν μελίσσια με διαφορετικό βαθμό ανθεκτικότητας. Στην ελληνική μέλισσα Apis mellifera macedonica έχει διαπιστωθεί η παρουσία μελισσιών ανθεκτικών στη βαρρόα. Συμπτώματα: Η εξέλιξη της ασθένειας είναι αργή. Στην αρχή της μόλυνσης και για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα στη συνέχεια, δεν παρατηρείται κανένα σύμπτωμα, επειδή η αύξηση του πληθυσμού της βαρρόα αρχικά είναι αργή. Για να γίνουν αντιληπτά τα πρώτα συμπτώματα της ασθένειας, το ποσοστό μόλυνσης πρέπει να ξεπερνά το 15%-20% (Εικ.). Καθώς όμως το ποσοστό μόλυνσης αυξάνει και φτάνει στο 30-40%, τα συμπτώματα γίνονται περισσότερο φανερά. Η δυναμικότητα του μελισσιού προοδευτικά μειώνεται, ο γόνος εμφανίζεται συνεχώς και περισσότερο διάσπαρτος και ενθυμίζει εικόνα σηψιγονίας. Τα σφραγίσματα μικρότερου ή μεγαλύτερου αριθμού κελιών είναι βυθισμένα, έχουν χρώμα σκοτεινότερο και μερικά απ' αυτά έχουν τρύπες ή σχισμές. Στα κελιά αυτά υπάρχουν συνήθως νεκρές νύμφες, συχνά στο τελευταίο στάδιο της ανάπτυξής τους (εικ.), αλλά και προνύμφες, καθώς και νεκρές ή ζωντανές βαρρόα σε διάφορα στάδια εξέλιξης. Οι προνύμφες συχνά βρίσκονται σε διάφορα στάδια αποσύνθεσης, η σύστασή τους όμως δεν είναι κολλώδης και αποβάλλονται εύκολα από τα κελιά. Μικρός ή μεγάλος αριθμός κελιών, ανάλογα με την ένταση της μόλυνσης, έχουν αποσφραγισθεί από τις εργάτριες και μέσα σ' αυτά διακρίνονται τμήματα ή ολόκληρες συνήθως λευκόχροες νύμφες. Ο κηφηνογόνος εμφανίζει σημαντικότερη προσβολή από αυτόν των εργατριών. Συχνά παρατηρούνται επιπλοκές από άλλες ασθένειες του γόνου, οι οποίες ανάλογα με τη βαρύτητα τους, αλλοιώνουν την όλη εικόνα της ασθένειας. Αντιμετώπιση της ασθένειας • Έχουν προταθεί διάφοροι μέθοδοι καταπολέμησης του ακάρεως όπως: βιολογικές, φυσικές, μελισσοτεχνικές και χημειοθεραπευτικές. • Παρά την πληθώρα των μεθόδων και των φαρμάκων που έχουν προταθεί ως τώρα, η καταπολέμηση της βαρρόωσης δεν είναι εύκολη υπόθεση. Βιολογικές μέθοδοι: • Στοχεύουν στην καταπολέμηση της βαρρόα χωρίς τη χρήση φαρμάκων ή άλλων μέσων. • Επιλογή ανθεκτικών φυλών: Η επιλογή ανθεκτικών φυλών ή στελεχών είναι η ασφαλής λύση στο πρόβλημα βαρρόα. Τα μέχρι σήμερα αποτελέσματα της έρευνας είναι πολύ ενθαρρυντικά. Έχει διαπιστωθεί ότι υπάρχουν μελίσσια ανθεκτικά στη βαρρόα σε πολλές χώρες του κόσμου. Τα τελευταία χρόνια παρατηρήθηκαν και στην Ελλάδα, μελίσσια που δείχνουν να είναι ανθεκτικά στη βαρρόα. Μελισσοτεχνικές μέθοδοι: • Παγίδευση στον κηφηνογόνο: Στηρίζεται στην ιδιαίτερη προτίμηση της βαρρόα στον κηφηνογόνο.Μία ή δύο κηφηνοκηρήθρες τοποθετούνται στο κέντρο της γονοφωλιάς και όταν γεμίσουν με σφραγισμένο κηφηνογόνο απομακρύνονται. Ο γόνος μαζί με τις βαρρόα που έχουν παγιδευτεί εκεί καταστρέφεται. Η εργασία αυτή πρέπει να επαναλαμβάνεται συχνά και έχει ικανοποιητικά αποτελέσματα, μόνο όταν η μόλυνση βρίσκεται σε χαμηλά επίπεδα. • Παγίδευση στον εργατικό γόνο: H βασίλισσα περιορίζεται με κηρηθροθήκη και αναγκάζεται να ωοτοκήσει επί 18 ημέρες σε δύο μόνο κηρήθρες. Οι βαρρόα στο διάστημα αυτό εισέρχονται αναγκαστικά, να ωοτοκήσουν στις δύο μοναδικές κηρήθρες με γόνο. Όταν ο γόνος σφραγισθεί, η βασίλισσα ελευθερώνεται, ο γόνος απομακρύνεται και καταστρέφεται μαζί με τις βαρρόα που παγιδεύτηκαν. Η μέθοδος αυτή είναι πολύ περισσότερο αποτελεσματική, επειδή περιορίζει κατά πολύ τον πληθυσμό της βαρρόα. Ο περιορισμός όμως της βασίλισσας επί 18 ημέρες και η καταστροφή δύο πλαισίων με γόνο επιβραδύνει σημαντικά το ρυθμό ανάπτυξης του μελισσιού. • Επιβράδυνση του πολλαπλασιασμού του παρασίτου: Αντί της παγίδευσης των βαρρόα στο γόνο που απαιτεί πολύ χρόνο και κόπονα εφαρμοσθεί, εμείς προτείνουμε την επιβράδυνση του πολλαπλασιασμού του παρασίτου, με παρεμβάσεις στη ζωή του μελισσιού. Παρεμβάσεις όμως που περιλαμβάνονται στις πρακτικές διαχείρισης του μελισσιού όπως η αντικατάσταση της βασίλισσας κάθε ένα ή δύο χρόνια, η αντιμετώπιση της σμηνουργίας με τη διαίρεση των μελισσιών καθώς και η τακτική ανανέωση των κηρήθρων και η αντικατάσταση κάθε ελαττωματικής κηρήθρας που έχει πολλά κηφηνοκελιά. Επιβράδυνση του ρυθμού ανάπτυξης της βαρρόα μπορεί να επιτευχθεί: i) Με ελαχιστοποίηση του εκτρεφόμενου κηφηνογόνου. Μελίσσια που έχουν νεαρή βασίλισσα δεν έχουν τάση για σμηνουργία και για το λόγο αυτό εκτρέφουν πολύ μικρό αριθμό κηφήνων. Στη μείωση του κηφηνογόνου συμβάλει και η απουσία κηρήθρων με κηφηνοκελιά. ii) Με υποδιπλασιασμό του αριθμού των βαρρόα με διαίρεση των μελισσιών πριν από την περίοδο σμηνουργίας. Η διαίρεση των μελισσιών έχει ως αποτέλεσμα το μοίρασμα των βαρρόα που υπάρχουν στο μελίσσι σε δύο ή περισσότερα μέρη. Η μείωση μ’ αυτό τον τρόπο του αρχικού πληθυσμού της βαρρόα και η καθυστέρηση τα ανάπτυξής του στα μελίσσια που δημιουργούνται μειώνει σημαντικά την ασκούμενη παθογόνο δράση. iii) Με περιοδική διακοπή της ωοτοκίας με τη δημιουργία ορφανών μελισσιών και παραφυάδων. Η δημιουργία ορφανών παραφυάδων έχει ως αποτέλεσμα τη διακοπή της ωοτοκίας για διάστημα μεγαλύτερο των 20 ημερών με αποτέλεσμα να μειώνεται σημαντικά ο πληθυσμός της βαρρόα στις ορφανές παραφυάδες. Χημειοθεραπεία: • Παρουσιάζει τα σοβαρά μειονεκτήματα της μόλυνσης του μελιού και του κεριού με τοξικά κατάλοιπα και την πιθανότητα οξείας ή χρόνιας δηλητηρίασης του μελισσιού. • Υπερβολικά μεγάλος αριθμός ακαρεοκτόνων και άλλων ουσιών έχει χρησιμοποιηθεί παγκόσμια για την αντιμετώπιση της βαρρόα. Ελάχιστα απ'αυτά έχουν εγκριθεί από τις αρμόδιες αρχές των διαφόρων κρατών και κυκλοφορούν ως ειδικά μελισσοφάρμακα. Εμείς θα αναφερθούμε μόνο στα εγκεκριμένα από τον ΕΟΦ φάρμακα καθώς και σε ορισμένα σκευάσματα που χρησιμοποιούνται από τους μελισσοκόμους παγκόσμια. Φάρμακα εγκεκριμένα στην Ελλάδα: • Apistan (Zoecon): Ταινίες από πλαστικό (PVC) διαστάσεων 25 Χ 3 εκατοστών. Σε κάθε μελίσσι τοποθετούνται δύο ταινίες, στα διάκενα μεταξύ των πλαισίων της γονοφωλιάς, συνήθως μεταξύ των πλαισίων 3-4 και 7-8. Οι ταινίες παραμένουν στο μελίσσι 4-8 εβδομάδες, ανάλογα με την έκταση του γόνου. Τα τελευταία χρόνια έχουν αναπτυχθεί παγκόσμια, ανθεκτικά στελέχη βαρρόα έναντι του Apistan και η αποτελεσματικότητά του έχει μειωθεί σημαντικά. • Perizin (BAYER): Κυκλοφορεί σε φιαλίδια των 10 ml. Κάθε φιαλίδιο διαλύεται σε 500 ml νερό, από το διάλυμα αυτό ραντίζονται επάνω στις μέλισσες 30-50 ml σε κάθε μελίσσι ανάλογα με τον πληθυσμό του. Σε μελίσσια που δεν εκτρέφουν γόνο αρκούν δύο επεμβάσεις σε διάστημα 7 ημερών, στην αντίθετη περίπτωση χρειάζονται περισσότερες. • Βayvarol. Ταινίες από πλαστικό (PVC) διαστάσεων 25 Χ 2,5 εκατοστών. Σε κάθε μελίσσι τοποθετούνται τρεις ταινίες, στα διάκενα μεταξύ των πλαισίων της γονοφωλιάς, συνήθως μεταξύ των πλαισίων 3-4 και 7-8. Οι ταινίες παραμένουν στο μελίσσι 4-8 εβδομάδες, ανάλογα με την έκταση του γόνου • Apiguard. Δισκάκια αλουμινίου, που περιέχουν 12 g θυμόλης σε 50 γραμμάρια ειδικής γέλης, που επιτρέπει τη σταδιακή απελευθέρωση της δραστικής ουσίας. Τοποθετείται ένα δισκάκι επάνω στους κηρηθροφορείς στην περιοχή του γόνου για 14 ημέρες. Η θεραπεία συνεχίζεται με ένα δεύτερο δισκάκι για άλλες 14 ημέρες. Καταπολέμηση με φυσικές ουσίες που έχουν ακαρεοκτόνες ιδιότητες • Θυμόλη. Χρησιμοποιείται με μορφή κρυστάλλων στη δόση των 5-15 g, ανάλογα με τη δυναμικότητα του μελισσιού, σε σακουλάκια από γάζα που επιτρέπουν σταδιακή εξάτμιση ή με μορφή αλευροποιημένης σκόνης, στη δόση των 0,25-0,5 g ανά κηρήθρα που σκεπάζεται με μέλισσες. Στη δεύτερη πε- ρίπτωση σκορπίζεται επάνω στους κηρηθροφορείς. Η αποτελεσματικότητα που κυμαίνεται από 75% μέχρι 95% επηρεάζεται από τη μορφή χορήγησης τον πληθυσμό του μελισσιού και τη θερμοκρασία του περιβάλλοντος. Ασκεί εντομοαπωθητική δράση και προκαλεί έντονη ανησυχία, όταν η θερμοκρασία είναι υψηλή. `Όταν η θερμοκρασία του περιβάλλοντος είναι υψηλή, οι μέλισσες εγκαταλείπουν την κυψέλη. Παρατηρείται επίσης και θάνατος σχετικά μικρού αριθμού μελισσών. • Οξαλικό οξύ. Το οξαλικό οξύ παρουσιάζει το μεγαλύτερο πρακτικό ενδιαφέρον από όλα τα οξέα που χρησιμοποιούνται για την καταπολέμηση της βαρρόωσης. Έχει υψηλή αποτελεσματικότητα (80-95%), μικρές παρενέργειες (κυρίως στη διαχείμαση), εύκολη εφαρμογή και χαμηλό κόστος. Τρόπος χρήσης. Σε 100 γραμμάρια νερό διαλύονται 10 γραμμάρια οξαλικού οξέως και στη συνέχεια προστίθενται και διαλύονται 100 γραμμάρια ζάχαρης. Από το διάλυμα αυτό χύνονται με τη σύριγγα 5 κυβικά εκατοστά, σταγόνα- σταγόνα επάνω στις μέλισσες, σε κάθε μεσοδιάστημα που υπάρχει μεταξύ των πλαισίων. Σε ένα μελίσσι δεκάρι θα χορηγηθούν 45-50 κυβικά εκατοστά, ενώ σε ένα πεντάρι 20-25. • Φορμικό οξύ. Το φορμικό οξύ είναι υγρό με δριμεία οσμή. Σε θερμοκρασίες μεγαλύτερες των 100 C εξατμίζεται. Τεμάχια από μαλακό χαρτόνι διαστάσεων 29Χ 20Χ0,15 cm, εμποτισμένα με 22 g φορμικό οξύ 65% τοποθετούνται στον πυθμένα της κυψέλης στην περιοχή του γόνου. Εφαρμόζονται συνολικά 4 θεραπείες, ανά 4 ημέρες. Τα περιθώρια μεταξύ ακαρεοκτόνου ικανότητας και μελισσοτοξικότητας είναι σχετικά μικρά και χρειάζεται προσοχή στη χρήση τους, ιδιαίτερα σε περιοχές με έντονες μεταβολές της θερμοκρασίας. Η παραμονή των δίσκων για περισσότερο από 120 ώρες, φαίνεται να επηρεάζει αρνητικά τη δραστηριότητα των παραμάνων. Παρατηρούνται επίσης θάνατοι βασιλισσών. • Γαλακτικό οξύ. Χρησιμοποιείται συνήθως με μορφή υδατικού διαλύματος πυκνότητας περίπου 15%.Από το διάλυμα αυτό ψεκάζονται περίπου 150 ml σε μελίσσι των δέκα πλαισίων. Σε μελίσσια με γόνο η αποτελεσματικότητα είναι χαμηλή, δεν ξεπερνά το 40%, ενώ έχουν παρατηρηθεί και δυσμενείς επιπτώσεις στη βασίλισσα και στα αυγά. Για τους λόγους αυτούς η θεραπεία με γαλακτικό οξύ δεν συστήνεται για τις ελληνικές κλιματικές συνθήκες. Προϋποθέσεις για ασφαλή και αποτελεσματική θεραπεία. Για να είναι αποτελεσματική και ασφαλής για τις μέλισσες και το μέλι, η εφαρμογή μιας αντιβαρροϊκής θεραπείας πρέπει να έχουμε υπ' όψη μας ότι. 1. Μια θεραπευτική αγωγή το χρόνο είναι υπεραρκετή για να κρατά σε χαμηλό επίπεδο τον πληθυσμό του παρασίτου. 2. Κανένα φάρμακο, ακόμη και οι φυσικές ουσίες, με ακαρεοκτόνες ιδιότητες όπως το μυρμηκικό οξύ και η θυμόλη δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται όταν το μελίσσι αποθηκεύει μέλι. - Η θεραπεία με φυσικές ουσίες πρέπει να σταματά το λιγότερο 45 ημέρες πριν από τον τρύγο. - Η θεραπεία με χημειοθεραπευτικά σκευάσματα πρέπει να γίνεται μόνο μετά τον τελευταίο τρύγο. 3. Η ύπαρξη ή μη γόνου επηρεάζει αποφασιστικά την επιλογή του φαρμάκου και τη μέθοδο χορήγησης. Σε μελίσσια χωρίς γόνο είναι δυνατόν να χρησιμοποιηθούν με άριστα αποτελέσματα, φάρμακα με μικρή υπολειμματική δράση. Σε μελίσσια που εκτρέφουν γόνο χορηγούμε το βαρροακτόνο με μορφή που επιτρέπει πολυήμερη παραμονή του μέσα στο μελίσσι. 4. Η περισσότερο αποτελεσματική και λιγότερο επικίνδυνη για το μέλι θεραπεία, είναι αυτή που γίνεται αργά το φθινόπωρο μετά τον τελευταίο τρύγο, σε μελίσσια που δεν εκτρέφουν γόνο ή σε μελίσσια που ο γόνος έχει απομακρυνθεί.